Czy to prawda, że cukier uzależnia?

uzależnienie od cukru

W dobie XXI wieku, kiedy zarówno częstość występowania nadmiernej masy ciała, jaki i chorób dietozależnych rośnie, poszukujemy coraz to nowszych rozwiązań mających wspomóc nas w walce z nadwagą i otyłością. Jako jedną z głównych przyczyn nadmiernej masy ciała wymienia się niezdrową i zbyt kaloryczną dietę.

Co więcej, jak wskazują niektóre źródła popularnonaukowe, wybrane produkty spożywcze np. te zasobne w cukry proste lub/i tłuszcz mogą wpływać na nasz apetyt w szczególny sposób, prowadząc do uzależnienia, co w konsekwencji mogą prowadzić do nadmiernego spożycia tej żywności i wzrostu masy ciała. Pomimo licznych prac naukowych potwierdzających tę tezę, wielu naukowców nadal zastanawia się, czy w ogóle możliwe jest, aby żywność ogółem lub wybrane produkty spożywcze mogły uzależniać. Jak jest naprawdę?

Teorie uzależniającego jedzenia

Natura wyposażyła nas w szereg mechanizmów umożliwiających przetrwanie. Jednym z nich jest odczuwany głód i związany z tym niepokój mających skłonić nas do poszukiwania pożywienia. A z kolei spożycie posiłku wiąże się z silnym pobudzeniem układu nagrody i wydzielaniem hormonów np. dopaminy, opioidów, które odpowiadają za odczuwaniem przyjemności. A więc, za podstawę teorii uzależniającego jedzenia odpowiada nasz układ nagrody, który może reagować zbyt słabo na spożywany posiłek lub wręcz przeciwnie, być nadreaktywny. W pierwszej ze wspomnianych sytuacji, czyli wtedy, gdy układ nagrody reaguje zbyt słabo, kolokwialnie mówiąc, „leniwie” dochodzi do niewystarczającej ilości przyjemności, jaką odczuwa dana osoba po spożyciu posiłku. Wtedy, potencjalnie, może ona spożywać nadmierne ilości produktów spożywczych, aby dostarczyć sobie odpowiednio dużo przyjemnych doznań. Natomiast w przypadku nadreaktywnego układu nagrody, nadmierna i subiektywnie odczuwana przyjemność z jedzenia, może doprowadzić do wykształcenia się nieprawidłowych mechanizmów, zbyt dużej chęci do spożywania posiłków i ponownie przejadania się.

Analizując wspomniane wyżej mechanizmy, musimy jednak pamiętać, że to, co logiczne i zgodne z wiedzą książkową nie zawsze jest tak proste w rzeczywistości. Pobudzająco na układ nagrody wpływa wiele substancji np. nikotyna, narkotyki, alkohol, a także seks czy smaczne jedzenie. Jednakże, jak podkreślają naukowcy, potencjał do wydzielania dopaminy, a więc odczuwania przyjemności jest różny, w zależności od substancji. Zdaniem ekspertów wzrost wydzielania dopaminy po wybranych czynnikach prezentuje się następująco:

  • Seks – 50 – 100%;
  • Smaczne jedzenie – 50%;
  • Alkohol – 125 – 200%;
  • Nikotyna – 225%;
  • Marihuana – 125 – 175%;
  • Kokaina – 400%;
  • Amfetamina – 1000%.

Czy cukier nas uzależnia?

Czy cukier uzależnia?

A zatem powstaje pytanie, czy skoro smaczne jedzenie np. z dużą zawartością cukru, przyczynia się do uwalniania hormonów szczęścia, to może nas uzależniać?

Odwołując się do powyżej przytoczonych danych, warto zauważyć, że teoretyczny potencjał uzależniający jedzenia jest najniższych pośród wszystkich przytoczonych substancji, które są postrzegane za uzależniające. Co więcej, jak podkreślają naukowcy, ocena potencjału uzależniającego cukru u ludzi jest niezwykle trudnym zadaniem, gdyż ludzie praktycznie nigdy nie spożywają wyłącznie cukru.

W 1990 roku sformułowano określenie „carbohydrate carving”, polegające na nieodpartej chęci spożywania posiłków będących źródłem węglowodanów, a więc także cukrów. A wielu naukowców zauważa liczne, zbliżone mechanizmy pomiędzy teoretycznym „uzależnieniem od żywności” i uzależnieniem od leków lub narkotyków. Upatruje się podobnych zachowań takich jak:

  • nadmierne spożywanie;
  • brak kontroli ilości;
  • wycofanie;
  • nadmierne pożądanie danej substancji.

Jednakże tak, jak wskazano wyżej, ocena potencjału uzależniającego cukru jest niezwykle trudna, gdyż cukier sam w sobie nigdy nie był i nie będzie jedynym elementem naszej diety. Co więcej, większość badań na temat tego, czy cukier jest uzależniający, pochodzi z badań na zwierzętach. Także jak wskazują specjaliści, nie zbadano do tej pory kilku aspektów związanych z uzależnieniem na poziomie takim jak leki czy narkotyki. Nadal nie wiemy, w jakim mechanizmie biologicznym dochodzi do kompulsywnego obadania się, a także uzależnienia od dawki na ryzyko uzależnienia.

Czytaj także: Fakty i mity dotyczące cukru

Kto jest w grupie ryzyka?

Biorąc pod uwagę dotychczasową wiedzę, nie można jednoznacznie określić czy smaczne jedzenie lub wybrane produkty spożywcze działają uzależniająco. Niewątpliwie brakuje wystarczających danych naukowych. Jednakże to, co jest zauważalne w licznych badaniach, to fakt, że osoby z zaburzeniami odżywiania np. kompulsywnego objadania się częściej podlegają mechanizmom podobnym do uzależnień. A więc potencjalnie uzależnienie od jedzenia mogłoby brać udział w powstawaniu mechanizmów zaburzenia odżywiania i to te osoby powinny pozostać pod kontrolą specjalistów, jednakże nadal brakuje bezpośrednich danych na ten temat.

Jak poradzić sobie z uzależnieniem od smakowitego jedzenia?

Wielu z nas przyłapuje się na tym, że coś je nie dlatego, że odczuwa głód, ale z powodu smakowitości danego dania lub produktu. I właśnie takie podjadanie często stanowi przeszkodę na drodze do utrzymania lub osiągnięcia wymarzonej sylwetki. Jak zatem ograniczyć lub uniknąć tego podjadania?

Wśród podstawowych zaleceń dietetycznych znajduje się regularne konsumowanie prawidłowo zbilansowanych, małych posiłków. Podczas układania swojego jadłospisu pomocna może być także wiedza na temat tego, jakie produkty mogą potencjalnie działać uzależniająco. Jak wskazują autorzy „The Yale Food Addiction Scale”, skali zgodnie z którą oceniano pokarmy wobec ich potencjału uzależniającego, do produktów uzależniających należą te, które są zasobne w cukier i tłuszcz, a ubogie w białko i błonnik. Co więcej, wspomniane produkty cechują się także wysokim indeksem glikemicznym.

W niektórych badaniach zauważono także, że niekontrolowanemu spożywaniu żywności sprzyja właśnie silne ograniczanie wybranych produktów spożywczych np. cukru. I to w konsekwencji przyczynia się do nadmiernej jego konsumpcji. Zatem słuszne wydaje się zalecenie, że należy unikać restrykcyjnych diet i głodzenia się. Spożywanie małych i prawidłowo skomponowanych posiłków, zasobnych w warzywa i pełnoziarniste produkty zbożowe wtedy, kiedy jesteśmy głodni, pozwala na prawidłową pracę organizmu, regularne wydzielanie hormonów i prawidłowe zachodzenie mechanizmów głodu i sytości.

Pomimo iż pojęcie uzależnienia od cukru jest popularne i krąży szeroko w Internecie, to nadal z naukowego punktu widzenia nie ma całkowicie przekonywujących i jednoznacznych danych na temat uzależnienia ludzi od cukru. Jak wskazują naukowcy, poznanie dokładniej tych mechanizmów jest bardzo ważne i może pomóc w leczeniu otyłości, jednakże większą uwagę należy zwrócić nie na pojedynczy składnik w żywności, ale na smakowite pożywienie ogółem i jego nadmierną konsumpcję.